🔹 ایلان ماسک می‌گوید سرعت نسخه اندروید توییتر در مقابل نسخه iOS بسیار کند است و به دنبال رفع این مشکل هستند.

🚀 @theZoomit

‍ 🔹 کارگروه اقتصاد دیجیتال به لغو الزام اخذ اینماد برای شروع کسب‌وکار دستور داد


🔹 رئیس کمیسیون راهبری کارگروه اقتصاد دیجیتال در نامه‌ای به شاپرک الزام دریافت اینماد برای شروع کسب‌وکار را لغو کرد.

🔹 انتشار خبر مربوط به غیر فعال شدن پایانه‌های اینترنتی فاقد اینماد تا تاریخ ۲۴ آبان توسط شرکت شاپرک حواشی و واکنش‌های مختلفی به‌دنبال داشت. مخالفت کسب‌وکارها، فعالان و نهادهای حوزه اقتصاد دیجیتال با این دستور در روزهای اخیر ادامه داشته است. حالا کارگروه اقتصاد دیجیتال نیز وارد عمل شده و در نامه‌ای به شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت کارت (شاپرک) دستور به لغو اجرای این طرح داد.

🔹 رضا باقری اصل، جانشین رئیس کمیسیون راهبری اقتصاد دیجیتال، در نامه‌ای به سید کاظم دهقان، مدیرعامل شاپرک، اعلام کرده است که بررسی موضوع عدم الزام اخذ اینماد برای شروع فرایند کسب‌وکار در دستور کار کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال است و تعیین تکلیف درباره آن منوط به اتخاذ تصمیم توسط این کارگروه شده است.


🔹 در ادامه این نامه نیز با اشاره به این که لغو اینماد به‌عنوان مجوز شروع کسب‌وکار در کمیسیون راهبری اقتصاد مصوب شده و در نوبت تصمیم‌گیری قرار دارد، اعلام شده است که ابلاغ الزام استفاده از اینماد از سوی شرکت شاپرک مغایر با تصمیمات هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار و اختیارات و تصمیمات کارگروه اقتصاد دیجیتال است.


🚀 @theZoomit

‍ 🔹 آیا تداوم محدودیت واتساپ و اینستاگرام قانونی است؟


🔹 اظهار نظرهای مختلفی درباره قانونی یا غیرقانونی بودن تداوم فیلترینگ پلتفرم‌ها مطرح می‌شود اما هیچ نهادی درباره این که این تصمیم خلاف قانون است یا خیر توضیحی نمی‌دهد.

🔹 حدود یک هفته دیگر عمر فیلترینگ واتساپ و اینستاگرام از دو ماه می‌گذرد، این در حالی است که از یک سو، تعدادی از حقوقدان‌ها تداوم چنین محدودیتی بیش از یک ماه را خلاف اصل ۷۹ قانون اساسی کشور می‌دانند و عده‌ای اعتقاد دارند تصمیم شورای عالی امنیت ملی برای فیلترینگ طبق اصل ۱۷۶ قانون اساسی بوده و تصمیم‌گیری در این زمینه وابسته به این نهاد است و نه مجلس.

🔹 محمد صالح مفتاح، حقوقدان و معاون اسبق ستاد امر به معروف، در این خصوص توضیحاتی را به خبرآنلاین ارائه و اعلام کرده است که طبق اصل ۷۹ قانون اساسی «در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن، دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی موقتاً محدودیت‌های ضروری را برقرار کند، ولی مدت آن به هر حال نمی‌تواند بیش از سی روز باشد و در صورتی که ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس کسب مجوز کند.»

🔹 مفتاح با بیان این که محدودیت‌های بلندمدت سلب‌کننده حق آزادی مردم است، گفت:

🔹 دوام فیلترینگ این دو پلتفرم براساس تصمیم شورای امنیت کشور در تضاد با اصل ۷۹ قانون اساسی است. البته نه فقط این تصمیم که بسیاری از محدودیت‌های بلندمدتی که پیش‌تر در زمان کرونا هم از سوی ستاد ملی مبارزه با کرونا گرفته شد و داشت حق آزادی مردم را سلب می‌کرد دقیقاً همین مشکل را داشتند و بارها در این باره بحث‌های مفصلی از سوی حقوقدان‌ها مطرح شده بود. درباره حکم فیلترینگ اینستاگرام و واتساپ هم دقیقاً همین شرایط وجود دارد و این تصمیم در تضاد با قانون و اصل ۷۹ قانون اساسی است.

🔹 به گفته مفتاح، در موضوع فیلترینگ نهادهای دیگری همچون قوه قضائیه و کمیته تعیین مصادیق مجرمانه نیز می‌توانند با طی فرایندهای قانونی مختص خود حکم صادر کنند؛ با این وجود، هر محدودیتی تنها ۳۰ روز اعتبار دارد و پس از آن، دولت باید در خصوص موضوع مورد نظر لایحه بدهد.

🔹 این حقوقدان درباره روند پیگیری این لایحه نیز چنین توضیح داد: «این لایحه باید در صحن علنی بررسی شود و برایش رای بگیرند. اگر رای آورد به شورای نگهبان برود و آنجا هم تأیید شود. تازه این مجوز هم تنها یک ماه اعتبار خواهد داشت.»


اطلاعات بیشتر را در زومیت بخوانید

🚀 @theZoomit

‍ 🔹 آزمون و خطا برای فیلترینگ طبقاتی


🔹 اینترنت به ظاهر قطع نیست اما دستکاری شده است. این دستکاری را ما درنتیجه نهایی به صورت اختلال حس می‌کنیم اما مدیران شبکه و عوامل فنی کسب‌وکارها هر لحظه با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

🔹 دستکاری‌های شبکه داخلی در هفته‌ی گذشته اختلالات و ناپایداری زیادی به‌دنبال داشت. حجم کار مدیران شبکه‌ی سازمان‌ها زیاد شد و مجبور شدند زمان زیادی را برای بررسی و حل مسائل صرف کنند تا دوباره ارتباط شبکه در شرکت‌های‌‌شان برقرار شود. ابر دراک در گزارشی اختلالات را در بازه زمانی ۱۲ تا ۱۹ آبان بررسی کرده. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که تغییراتی در زیرساخت اینترنت و فیلترینگ در سطح پورت در حال انجام است و ممکن است بعضی از دستکاری‌ها راه‌های آزمایشی برای ایجاد فیلترینگ طبقاتی باشد.

🔹 از دسترس خارج شدن برخی از IPهای کلاد فلر، اختلال ارتباطات بین شهری در ساعاتی از روز، ایجاد محدودیت روی شبکه‌ی ایرانسل در پروتکل‌ها، پورت‌ها و آدرس‌های خاص، بستن تانل‌ها، بسته شدن پورت‌های Well-Known، محدود شدن آپلودها، اختلال DNSهای کلاد فلر و اختلال در تولید نشدن SSLهای رایگان وب‌سایت‌ها مسائلی بودند که در هفته‌ی گذشته اکثر مدیران شبکه کسب‌وکارها با آن مواجه شده‌اند. به گفته‌ی سارا راد مدیر روابط عمومی ابر دراک این اطلاعات از تجربیات مدیران شبکه این شرکت، گزارش کاربران در سرویس‌های دیگر، استفاده‌کنندگان سرویس‌های کلادفلر و مشکلاتی که فعالان کسب‌وکارهای اینترنتی با آن رو‌به‌رو بوده‌اند جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند: «ما این مشکلات گزارش‌شده را تست و علت‌یابی کردیم.»

🔹 مشکلات شبکه داخلی در هفته‌ی گذشته در حد ارتباط دو سرور مجازی با یکدیگر پیش‌پا افتاده و حتی مضحک بود. به گزارش ابر دراک یکی از مهم‌ترین اختلالاتی که در این مدت شناسایی شد، بسته‌ شدن پورت‌های Well-Known بود که نشان داد فیلترینگ در سطح پورت در حال انجام است. اختلال روی این پورت‌ها مثل پورت ۲۲ یا RDP یا هر پورت Well-Known که با TLS امن شده مثل پروتکل SSH، در دسترسی از خارج به داخل یکی از مشکل‌سازترین اتفاقات هفته گذشته بود. برای مثال برای اتصال ssl از یک سرور خارج به داخل و کپی یک فایل Backup، پورت 22 که well-known است و با TLS امن شده، کار نمی‌کند؛ اما با پورت‌های دیگری مثلاً پورت 25 کار می‌کند. مشکلی که امکان اتصال امن را با مانع رو‌به‌رو کرده است.

🔹 همچنین از روزهای ابتدایی، فیلترینگ تانل‌های شبکه‌‌ی داخلی یکی از اهداف اصلی اختلالات این یک هفته بود. بسته شدن تانل‌ها زیرساخت شبکه‌‌ی بسیاری از کسب‌وکارها را دچار مشکل کرد و کار مدیران شبکه را چند برابر کرد. آن‌ها ساعات زیادی را صرف تنظیم دوباره‌ی تانل‌ها و برقراری ارتباطات شبکه می‌کنند. مشکل دیگر آن‌ها در این مدت اختلال ارتباطات بین شهری در ساعاتی از روز بود. ارتباطات بین استانی در دو هفته گذشته حدودا از ۸ تا ۱۱ صبح و ۵ تا ۷ بعد از ظهر به صورت مکرر مختل بود. این مشکل به صورت درون‌شهری هم وجود داشت و به‌عنوان نمونه ارتباط دو دیتاسنتر در تهران در ساعاتی از روز دچار اختلال بود. ابر دراک نتیجه می‌گیرد این اختلال از سوی دیتاسنتر صورت نگرفته و به نظر می‌رسد به دلیل تغییراتی باشد که روی زیرساخت اینترنت در حال اعمال است. تغییرات در زیرساخت هم بیشتر روی تانل‌ها اعمال می‌شود و پروتکل‌های tunneling مورد هدف قرار گرفته است.

🔹 بخش دیگری از این گزارش هم می‌تواند نشان از تفاوت فیلترینگ بین اپراتورها باشد. براساس این گزارش ایرانسل به صورت اختصاصی روی فیلترینگ IP هوشمند عمل می‌کند و مسیریابی IPهایی که روی VPN هستند در این اپراتور با مشکل مواجه می‌شوند. همچنین برخی از پروتکل‌های VPN که همچنان از آن‌ها می‌توان برای دور زدن فیلترینگ استفاده کرد، توسط ایرانسل بلاک می‌شود. در ده روز گذشته این دستکاری‌ها به اوج خود رسیده است.

🔹 پیش از این رئیس کمیسیون ساخت مراکز داده نصر تهران هم در این باره گفته بود: «برخی وب‌سایت‌ها در اپراتورهای خاصی فیلتر نشده‌اند که این موضوع نشان از فساد احتمالی در فیلترینگ و تبعیض در برخورد با اپراتورهای مختلف دارد و ما باید منتظر شفاف‌سازی و توضیحات بیشتر مسئولان در این مورد باشیم.»

👇

🔹 اختلال دیگر این مدت، محدود شدن آپلود برای هر اتصال است که در سطح زیرساخت اتفاق می‌افتد. بررسی‌های این یک هفته نشان داده که چه برای اتصال به خارج و چه داخل ایران سرعت آپلود connectionها محدود شده و این اتفاق هم برای اتصالات امن و هم غیر امن اعمال شده است. همچنین مشکلات شدیدی روی سرعت اتصال به repository های توزیع‌های مختلف لینوکس اتفاق افتاده و ازآنجاکه اتصال به این repositoryها از جنس HTTP بوده می‌توان نتیجه گرفت که این محدودیت هم برای اتصال‌های امن و هم غیرامن اعمال شده است. همچنین در گزارشی که قبلا در زومیت در این باره تهیه شده به کاهش شدید سرعت اینترنت هنگام آپلود پرداخته شد.

🔹 همچنین اختلال دیگر در هفته گذشته از دسترس خارج شدن برخی از IPهای کلاد فلر به صورت تک IP روی یک رنج در بعضی پروایدرها بود که البته پیش از این هم مشاهده شده بود. براساس گزارش ابردراک در شرایط عادی چنین مشکلی می‌تواند به خاطر misroute اتفاق بیفتد اما در شرایط کنونی، چنین اختلالاتی می‌تواند به دلیل فیلترینگ یک وب‌سایت که روی یکی از IP های کلادفلر بوده باشد و درنتیجه، باعث اختلال سایر وب‌سایت‌هایی شود که به این آدرس IP اشاره می‌کرده‌اند. بررسی‌های ابر دراک نشان داد در شبکه کلادفلر تک IP که IPهای قبل و بعد آن بدون مشکل بوده‌اند، در شبکه ثابت و همراه با اختلال مواجه بوده است. این اختلال در پروایدرهای اینترنت همراه به یک صورت نبوده و در مواردی از شبکه همراه اول دردسترس نبوده و در مواردی از ایرانسل. علاوه بر این، DNSهای کلاد فلر هم تحت تأثیر فیلترینگ با اختلالاتی مواجه بود. برای مثال تغییراتی که در DNS کلادفلر انجام می‌شود در ایران اعمال نمی‌شود و این اختلالات از رفتارهای غیرنرمالی هستند که احتمالاً در پی فیلترینگ‌های ایجاد شده به‌وجود آمده است.

🔹 عدم اتصال به ACME آخرین موردی است که این گزارش به آن اشاره کرده است. این مشکل در پی دستکاری‌های انجام شده در DNS و مسیریابی به‌وجود آمده که باعث اختلالاتی در تولید نشدن sslهای رایگان وب‌سایت‌ها شده است.

اطلاعات بیشتر را در زومیت بخوانید

🚀 @theZoomit

⭕️ ارائه بسته‌های رومینگ ویژه جام‌جهانی قطر توسط همراه اول

🔹همراه اول همگام با تیم ملی فوتبال کشورمان، با طراحی «بسته‌های رومینگ ویژه جام‌جهانی»، و «بسته مکالمه رومینگ» به استقبال این رویداد جهانی به میزبانی قطر رفت.

🔹سه «بسته رومینگ دیتا» ۳۰ روزه با هدیه مکالمه و پیامک، در کنار بسته «مکالمه رومینگ» از جمله بسته‌های تدارک دیده شده توسط همراه اول است که علاوه بر پوشش طیف وسیعی از نیازهای مشترکان عادی، سعی کرده نیاز خبرنگاران، مدیران و دست‌اندرکاران اجرایی ایرانی حاضر در این رویداد بین‌المللی را نیز برآورده سازد.

🔹مشترکان برای خرید این بسته‌های اینترنتی و مکالمه‌ای ویژه جا‌م‌جهانی ۲۰۲۲ می‌توانند با شماره‌گیری کد دستوری «ستاره ۱۰ ستاره ۲۹۱۳ ستاره ۲۰۲۲ مربع»، وارد منوهای مربوطه شده و بسته موردنظر خود را انتخاب و خریداری کنند. 

http://mci.ir/-FIPPQN
@mcinews

🔹 جف بیزوس بیشتر ثروت ۱۲۴ میلیارد دلاری خود را وقف امور خیریه می‌کند

🔹 جف بیزوس در اقدامی مشابه بیل گیتس و وارن بافت و چند میلیاردر سرشناس دیگر، قصد دارد بخش بیشتر ثروت ۱۲۴ میلیارد دلاری خود را وقف امور خیریه کند.

🔹جف بیزوس، بنیان‌گذار آمازون و یکی از ثروتمندین افراد دنیا، گفته است که قصد دارد پیش از مرگ، بخش زیادی از ثروت ۱۲۴ میلیارد دلاری‌اش را صرف کارهای خیریه کند. بیزوس که پیش‌تر بالاتر از بیل گیتس و ایلان ماسک ثروتمندترین فرد دنیا بود، می‌گوید ازطریق ثروتش تلاش خواهد کرد با تغییرات اقلیمی و نابرابری‌ها مقابله کند.

🔹 بسیاری از ثروتمندان سرشناس از‌جمله بیل گیتس گفته‌اند که بیشتر ثروتشان را صرف کارهای خیریه می‌کنند و جف بیزوس به‌دلیل قول‌ندادن به تخصیص ثروتش به امور بشردوستانه بارها با انتقاد مواجه شده بود. مکنزی اسکات، همسر سابق جف بیزوس، پیش‌تر وعده داده بود که ثروت خود را می‌بخشد. وارن بافت، سرمایه‌گذاری معروف آمریکایی، یکی دیگر از افرادی است که به تخصیص ثروتش به کارهای خیریه متعهد شده است.


🚀 @theZoomit

‍ 🔹 سوال از وزیر ارتباطات در مجلس، فرصتی برای تکرار حرف‌های همیشگی

🔹 جلسه سؤال از وزیر ارتباطات در مجلس برگزار شد اما نه نماینده‌ها پای سوالات مردم ایستادند و نه وزیر ارتباطات به مشکلات این روزهای اینترنت پاسخ داد.

🔹 جلسه سؤال از وزیر ارتباطات در جلسه علنی مجلس صبح ۲۵ آبان برگزار شد، جلسه‌ای که موضوعات اصلی آن همان موضوعات مورد علاقه‌ی این وزارتخانه بود و وزیر ارتباطات توانست همان حرف‌های همیشگی را درباره‌ی پیشرفت شبکه ملی اطلاعات، توسعه‌ی شبکه‌ی فیبر نوری و حمایت از پیام‌رسان‌های داخلی مطرح کند. جلسه‌ای که نشان داد شکایت‌های مردم و تذکرات کارشناسان یا به گوش مسئولان نرسیده یا لزومی به پاسخ‌گویی در این زمینه نمی‌بینند.

🔹 در شرایطی که بسیاری از مردم دو ماه است برای دسترسی به فیلترشکن‌ و ارتباط با پلتفرم‌ها و سایت‌های فیلترشده تلاش می‌کنند، نمایندگان از پیام‌رسان‌های داخلی می‌پرسند و وزیر ارتباطات هم تأکید می‌کند که هدفش تقویت پیام‌رسان‌های داخلی است: «برایشان مزیت نسبی ایجاد کنیم که وقتی مردم استفاده می‌کنند احساس نکنند که با نمونه‌ی خارجی تفاوت دارد و قابلیت‌های ویژه‌تری داشته باشیم..» جلساتی که به گفته‌ی زارع‌پور روزانه در وزارتخانه برگزار می‌شود وضعیت پیشرفت پلتفرم‌های داخلی را رصد می‌کنند و تمام ظرفیت‌ها را برای تقویت آن‌ها پای کار آورده‌اند: «بتوانیم به گونه‌ای تقویت کنیم که حتی اگر روزی تصمیم گرفته شد که نسخه‌ی خارجی در کشور فعالیت کند امکاناتش در حدی باشد که مردم داخلی را ترجیح بدهند.»

🔹 زیر ارتباطات همچنان بر پیوستن افراد به پیام‌رسان‌های داخلی تأکید دارد و آن را نشانه‌ی اعتماد مردم می‌داند. او در این جلسه هم اعلام کرد که ۱۷ میلیون ایرانی در یک روز در یک پلتفرم داخلی حضور پیدا کردند و همین پلتفرم کاربرهای ماهانه بیش از ۳۵ میلیون نفر داشت: «این رکورد تاریخی در جمهوری اسلامی ایران است.» پلتفرمی که وزیر ارتباطات درباره‌ی آن صحبت می‌کند، روبیکاست و این اطلاعات، آماری است که مدیرعامل این پیام‌رسان اعلام کرده است. پیش از این رسانه‌ها با محاسباتی واقعی بودن این عدد را زیر سؤال برده‌اند. اگر روبیکا ۳۵ میلیون کاربر فعال ماهیانه دارد یعنی از هر دو نفر کاربر موبایل ایرانی، یک نفر کاربر فعال ماهانه روبیکاست!


🔹 از آمارهای دیگری که وزیر در مجلس مطرح کرد، برعکس شدن نسبت ترافیک داخل به خارج بود و آن را نشانه‌ای از اعتماد مردم دانست: «برای اولین بار نسبت ترافیک داخل به خارج که قبلا ۳۰ به ۷۰ بود برعکس شده و ۶۰ درصد ترافیک مصرفی مردم ترافیکی است که الان در داخل جمهوری اسلامی مصرف می‌شود. برای اولین بار ترافیک تولید داخل بیش از دو برابر شده و این نشان می‌دهد که مردم اعتماد کردند و در ادامه مسیر این تداوم خواهد داشت.» البته وزیر ارتباطات مشخص نکرده که این محاسبه چطور انجام شده و در شرایطی که فیلترینگ شدیدی در جریان است این آمار چقدر قابل استناد است.

🔹 فیلترینگ گسترده بسیاری را مجهز به فیلترشکن کرده است. آمار رشد سه هزار درصدی تقاضا برای استفاده از فیلترشکن و آمار جدیدی که سایت کلادفلر داده و می‌گوید ۸۹/۲ درصد از کاربران ایرانی با vpn به اینترنت بین‌الملل متصل‌اند محاسبات را مخدوش می‌کند. این آمار یعنی کاربران ایرانی که به سایت‌ها و پلتفرم‌های فیلترشده مثل اینستاگرام، واتساپ و گوگل پلی وارد می‌شوند با IP دیگری غیر از ایران وارد می‌شوند و در آمار کاربران ایرانی محاسبه نمی‌شوند. زمانی این آمار قابل استناد خواهد بود که پلتفرم‌های خارجی هم بدون فیلتر دردسترس باشند و بتوان میزان ترافیک آن‌ها را در شرایط طبیعی محاسبه و مقایسه کرد.


🔹 وزیر ارتباطات همچنین در مورد ضررهایی که به کسب‌وکارها در این دو ماه رسیده، از آیین‌نامه‌‌ی دولت برای حمایت از کسب‌وکارهایی گفت که بر پلتفرم‌های داخلی فعالیت کنند: «اقدامات اجرایی را شروع کردیم که کام کسب‌وکارهایی را که در پلتفرم‌های داخلی فعالیت می‌کنند شیرین خواهد کرد.» اظهارنظری که نشانه‌ی بی‌توجهی به شکایت‌های نهادهای فعال در کسب‌وکار دیجیتال، از سازمان نصر، اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی و حتی اتاق بازرگانی است. آن‌ها بارها گفته‌اند که مطالبه‌شان رفع فیلترینگ گسترده و افزایش کیفیت اینترنت است.

👇

🚀 @theZoomit

🔹 وزیر ارتباطات همچنین در مورد ضررهایی که به کسب‌وکارها در این دو ماه رسیده، از آیین‌نامه‌‌ی دولت برای حمایت از کسب‌وکارهایی گفت که بر پلتفرم‌های داخلی فعالیت کنند: «اقدامات اجرایی را شروع کردیم که کام کسب‌وکارهایی را که در پلتفرم‌های داخلی فعالیت می‌کنند شیرین خواهد کرد.» اظهارنظری که نشانه‌ی بی‌توجهی به شکایت‌های نهادهای فعال در کسب‌وکار دیجیتال، از سازمان نصر، اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی و حتی اتاق بازرگانی است.

🔹 آن‌ها بارها گفته‌اند که مطالبه‌شان رفع فیلترینگ گسترده و افزایش کیفیت اینترنت است. این طرح حمایتی تمرکز خود را بر پلتفرم‌های داخلی گذاشته و به گفته‌ی کارشناسان در شرایطی که دغدغه پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهای داخلی بقای در اکوسیستم و زنده ماندن است این طرح ظرفیت آن را ندارد که در کوتاه‌مدت بتوانند دغدغه‌ی آن‌ها را محقق کنند. در این شرایط هیچ طرح و بسته‌ای جز بازگرداندن اینترنت به وضعیت سابق نمی‌تواند به کسب‌وکارها کمک کند.

🔹 بازگشت اینترنت به وضعیت سابق که البته مطالبه‌ای حداقلی است، نشان می‌دهد که طرح‌های حمایتی دولت نمی‌تواند کاربران را راضی کند. در این دو ماه سخت‌تر شدن روز به روز استفاده از اینترنت، بسیاری را به این نتیجه رساند که باید در نام‌گذاری اینترنت تجدیدنظر کرد.


🔹 فیلترینگ گسترده، قطعی‌های پی در پی در بعضی ساعات و نقاط، از کار انداختن فیلترشکن‌ها و انواع دستکار‌ی‌هایی که دسترسی‌ به اینترنت را برای مشاغل گوناگون و همچنین عموم کاربران طاقت‌فرسا کرده‌اند بخشی از اتفاقاتی است که در این مدت افتاد. اما هیچ کدام از این‌ها موضوع این جلسه نبود. موضوع این جلسه فرصتی بود برای اینکه وزارتخانه بر برنامه‌های خودش تأکید کند. بر تحقق شبکه ملی اطلاعات که به گفته‌ی وزیر ارتباطات تمام منابع وزارتخانه برای آن بسیج شده است.


🔹 شبکه‌ای که به گفته‌ی کارشناسان اگرچه توسعه آن به رشد اقتصاد دیجیتال کمک می‌کند اما کامل شدن آن محدودسازی اینترنت را هم راحت‌تر می‌کند. همان‌طور که پیام‌رسان‌های داخلی هم‌زمان با قطع دسترسی به نمونه‌های خارجی می‌خواهند مردم را از اینستاگرام و واتساپ بی‌نیاز کنند. تأکید بر توسعه‌ی شبکه‌ی فیبر نوری که هر بار اعتراضی درباره‌ی سرعت پایین اینترنت شد، بحث‌اش به میان آمد. این بار هم وزیر ارتباطات گفت با شبکه‌ی فیبر نوری مردم طعم سرعت بالای اینترنت را می‌چشند و همچنان از ۲۰ میلیون خانواری گفت که تا پایان دولت به فیبر نوری می‌رسند. عددی که البته تحقق آن جای سؤال دارد.


🚀 @theZoomit

🔹 اکنون ۸ میلیارد نفر روی زمین زندگی می‌کنند

🔹 تا سال ۱۸۰۴، کمتر از یک میلیارد نفر در سیاره زمین زندگی می‌کردند. بیش از یک قرن بعد در سال ۱۹۲۷، شمار انسان‌های زنده از دو میلیارد نفر گذشت. از آن زمان، جمعیت جهان به‌لطف پیشرفت‌های بی‌سابقه در پزشکی مدرن و بهداشت عمومی، به‌طرز سرسام‌آور افزایش یافته است.


🔹 سازمان ملل سه‌شنبه اعلام کرد که جمعیت جهان فقط ۱۱ سال پس از گذر از مرز ۷ میلیارد، اکنون به ۸ میلیارد نفر رسیده است. از آنجا که جمعیت جهان به‌طور رسمی سرشماری نمی‌شود، عدد یادشده دقیق نیست و براساس پیش‌بینی‌ها از نرخ رشد جمعیت به‌دست آمده است.

🔹 نرخ رشد جمعیت که انتظار می‌رود در دهه‌های آینده کند شود، در سرتاسر جهان نابرابر بوده است. آهسته‌شدن نرخ رشد در کشورهای پرجمعیتی مانند چین و ایالات متحده زنگ هشدار را به صدا درآورده است. درمقابل، افزایش نرخ زاد‌ و ولد در کشورهای فقیرتر آن‌ها را با چالش‌های متعدد مواجه کرده است.


🚀 @theZoomit

‍ 🔹 شیب کاهشی میانگین سرعت اینترنت ثابت همچنان ادامه دارد


🔹 آمار اسپیدتست نشان می‌دهد از ۹ مهر تا ۹ آبان میانگین سرعت اینترنت ثابت ایران کاهش پیدا کرده و با افت دو رتبه‌ای به رتبه ۱۴۴ رسیده است.

🔹 سایت اسپیدتست که برای سنجش سرعت کلی اینترنت، سرعت آپلود و سرعت دانلود در مناطق و کشورهای مختلف جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد، در آمارهای مربوط به ماه اکتبر خود نشان داده است که هرچند میانگین سرعت اینترنت سیار در ایران رشد داشته اما میانگین سرعت اینترنت ثابت کاهش داشته است.

🔹 هرچند اخیراً وزیر ارتباطات اعلام کرده بود «در این مدت هیچ محدودیتی روی اینترنت ثابت اعمال نشده است»، جدیدترین آمار اسپیدتست خلاف این موضوع را نشان می‌دهد. اسپیدتست همان سنجه‌ای است که وزیر ارتباطات همواره با استناد به آن از بهبود وضعیت اینترنت کشور خبر می‌داد.

🔹 با توجه به این که این سایت صرفاً سرعت اینترنت داخلی کشورها را سنجیده و بدون در نظر گرفتن وضعیت اینترنت بین‌الملل آن‌ها، کشورها را به صورت ماهانه رتبه‌بندی می‌کند، کاهش سرعت اینترنت ثابت کشور در ماه اخیر صرفاً به ترافیک داخلی مربوط بوده است. این در حالی است که به‌طور کلی وضعیت اینترنت داخلی کشور در دو ماه اخیر بهتر از بخش بین‌الملل بوده و اگر آماری در خصوص ترافیک بین‌الملل داشتیم، احتمالاً این آمار کاهش بیشتری را نشان می‌داد.

🔹 آمار سایت اسپیدتست در بازه ۹ مهر تا ۹ آبان‌ماه نشان می‌دهد میانگین سرعت اینترنت همراه در کشور، در بخش ترافیک داخلی، رشد ۶ رتبه‌ای داشته و به رتبه ۶۱ رسیده است. میانگین سرعت اینترنت ثابت کشور اما دو رتبه کاهش را تجربه کرده و در میان تمام کشورهای جهان به رتبه ۱۴۴ رسیده است.

🔹 در خصوص میانگین سرعت دانلود در اینترنت سیار ایران هم طبق آمار سایت اسپیدتست ۵۷.۴۰ مگابیت بر ثانیه بوده و این عدد در خصوص سرعت آپلود ۱۴.۵۵ مگابیت بر ثانیه است.

🔹 این اعداد در اینترنت ثابت به مراتب کمتر نیز هست؛ میانگین سرعت دانلود در اینترنت ثابت ۲۴.۲۵ مگابیت بر ثانیه و سرعت آپلود ۱۳.۹۳ مگابیت بر ثانیه است.

🔹 همه این عدد و رقم‌ها در حالی است که براساس شاخص میانگین در اسپیدتست، سرعت جهانی دانلود اینترنت سیار ۸۴.۸۷ مگابیت بر ثانیه و سرعت آپلود ۱۵.۰۵ مگابیت بر ثانیه است. در اینترنت ثابت نیز سرعت دانلود ۱۴۵.۷۲ مگابیت بر ثانیه و سرعت آپلود ۸۱.۸۱ مگابیت بر ثانیه محاسبه شده است.


🚀 @theZoomit

🔹 طلسم سرانجام شکسته شد؛ ناسا ماموریت آرتمیس ۱ را پرتاب کرد

🔹 ناسا امروز با غرشی که آسمان شب‌هنگام فلوریدا را روشن کرد، موشک غول‌پیکر نسل بعدی‌اش را برای نخستین‌بار به فضا فرستاد. اسپیس لانچ سیستم یا SLS به‌همراه کپسول مسافربری اوراین در ساعت ۱۰:۱۷ صبح چهارشنبه به وقت ایران از کیپ کاناورال فلوریدا به پرواز درآمد و آغازگر عصر جسورانه‌ای تازه در برنامه فضایی ایالات متحده شد.

🔹 نخستین پرتاب اسپیس لانچ سیستم موفقیتی بزرگ برای برنامه بازگشت به ماه ناسا به نام آرتمیس نیز محسوب می‌شود؛ پروژه‌ای بلندپروازانه که با سال‌ها تاخیر، بدبیاری‌های متعدد و میلیاردها دلار هزینه اضافی دست‌وپنجه نرم می‌کند. درطول چند ماه گذشته، هم تندبادهای دریایی و هم مشکلات فنی موجب تاخیر در پرتاب، ازجمله دو لغو برخاست روی سکو در شهریورماه شدند.

🔹 با پرتاب امروز، کپسول اوراین بدون حضور سرنشین در سفری ۲۶ روزه به دور ماه فرستاده شد. فضاپیما ۲۰ آذر به زمین بازخواهد گشت و در اقیانوس فرود آبی انجام خواهد داد.


🚀 @theZoomit

‍ 🔹 کاهش درآمد و هدر رفتن انرژی؛ محدودیت‌های اینترنت دیوانه‌کننده است

🔹 گرافیست‌ها و تدوین‌گرها می‌گویند علاوه بر کاهش درآمد و از دست دادن شغلشان بعد از ایجاد محدودیت در اینترنت، راندمان کارشان هم پایین آمده و به بسیاری از منابع لازم برای شغلشان دسترسی ندارند.

🔹 نوشتن از آسیب‌های ناشی از وضعیت ناپایدار اینترنت به مشاغل مختلف تبدیل به برنامه روتین رسانه‌ها و ما در زومیت شده است. پیش از این، از کسب‌وکارهایی نوشته‌ایم که با قطعی و اختلال اینترنت، فیلترینگ و کاهش سرعت و کیفیت اینترنت آسیب دیده و درمعرض نابودی قرار گرفته‌اند. همچنین به مشاغل مختلفی مثل تولید محتوا، ادمین شبکه‌های اجتماعی، برنامه‌نویسی و... پرداخته‌ایم که پس از اعمال محدودیت برای پلتفرم‌ها و پس از آن، برای VPNها با مشکلات کوچک و بزرگی مواجه شده‌اند. عده‌ای شغلشان را از دست داده‌اند، عده‌ای درآمدشان کم شده و عده‌ای هم سرعت و راندمان کارشان پایین آمده است.

🔹 حقیقت این است که با وجود پیشرفت اینترنت در جهان، بسیاری از مشاغل به این امکان و بستر برای پیشبرد کارهای خود وابسته هستند. به‌سختی می‌توان شغلی را پیدا کرد که به نحوی به ظرفیت‌های بی‌شمار فضای آنلاین مستقیم یا غیر مستقیم وابسته نباشد.

🔹 در حوزه تولید محتوا، فضای آنلاین نقش پررنگی ایفا می‌کند. به‌ویژه پس از رشد و گسترش پلتفرم‌هایی مانند شبکه‌های اجتماعی این حرفه بیش از پیش حائز اهمیت شد. محبوبیت بیشتر تصویر نسبت به نوشتار، که از زمان ظهور تلویزیون ایجاد شده است، با ظهور شبکه‌های اجتماعی تصویرمحور بیشتر هم شد. عده زیادی از صاحبان مشاغل و کسب‌وکارها، چه آن‌ها که خدمات ارائه می‌کنند و چه آن‌ها که کالا می‌فروشند، به استفاده از تصویر و ویدیو روی آورده‌اند تا مخاطبان بیشتری جلب کنند.

🔹 اینستاگرام به‌عنوان یک پلتفرم تصویرمحور که در ایران بسیار پرکاربر و محبوب بوده و هنوز هم هست، ضرورت تولید تصویری در قالب عکس، ویدیو، اینفوگرافیک، موشن‌گرافیک و... را بیشتر کرده است. به همین دلیل، شغل‌هایی مثل طراحی گرافیک، تدوین‌گری، ساخت ویدیو و موشن‌گرافیک و... در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. شغل‌هایی که البته در حدود دو ماه گذشته، محدودیت‌های ایجادشده برای اینترنت سایه سنگینی بر سرشان انداخته و با موانع جدی روبه‌رویشان کرده است.

🔹 معضلی به نام محدودیت منابع

🔹 امیرهوشنگ، به‌عنوان یک طراح گرافیک، شغلش را بسیار زیاد وابسته به اینترنت می‌داند و می‌گوید «بسیاری از منابع حرفه‌ای ما مثل سایت‌های تخصصی فروش عکس، پلاگین یا آموزش همه روی سرورهای خارجی قرار دارند و منابع داخلی از نظر کیفیت، تنوع یا روزآمدی به هیچ عنوان قابل مقایسه با منابع اصلی نیستند.» بنابراین، با یک شبکه ناپایدار و پر از اختلال که فیلترینگ گسترده‌ای هم دارد نمی‌تواند بسیاری از نیازهای شغلی خود را پاسخ دهد.

🔹 او در ادامه منابعی را ذکر می‌کند که عدم دسترسی به آن‌ها کارش را با چالش‌های بسیاری مواجه کرده. مثلاً از یکی از مشهورترین منابع حوزه گرافیک نام می‌برد که محدودیت دسترسی به آن تبدیل به دردسری بزرگ شده و مشکلاتش را این طور توضیح می‌دهد:

🔹 مثلاً شبکه پینترست یا ادوب Behance (که از طرف آمریکایی‌ها هم IP ایران فیلتر است و حتی با VPN هم اجازه ورود نمی‌دهد) یا سایت‌های تخصصی دانلود عکس مثل pixabay یا سایت ادوب به‌شدت کند شده‌ است. حتی با VPN هم دیگر نمی‌شود وارد Adobe Creative Cloud شد.

🔹 او حتی به محدودیت ایجادشده در سایت‌های عادی مانند سایت دانلود فونت اشاره می‌کند و می‌گوید: «چند روز پیش متوجه شدم یکی از سایت‌های دانلود فونت که چیزی غیر از فونت انگلیسی در آن وجود نداشت هم فیلتر شده است! البته پهنای باند سایت‌هایی مثل www.myfonts.com که هنوز باز هستند هم آن قدر کم شده که عملا قابل استفاده نیستند.»

👇

🚀 @theZoomit

🔹 رعنا هم گرافیست است و مثل امیرهوشنگ یکی از مهم‌ترین معضلات دو ماه اخیرش را مسئله دسترسی داشتن به منابعی برای انجام کارش می‌داند. رعنا این مشکل را این طور توضیح می‌دهد:

🔹 برای شغل ما معضل دسترسی به منابع آنلاین وجود دارد. من برای کارم به یک سری وب‌سایت و منبع در اینترنت احتیاج دارم که محتواهای مورد نیازم را دانلود کنم. این سایت‌ها فیلتر شده‌اند و باز نمی‌شوند، فیلترشکن‌ها هم سخت کار می‌کنند و دانلود کردن از آن‌ها هم سخت یا غیرممکن شده است.

🔹 ارتباطات کاری از دست رفته‌اند

🔹 رعنا البته مشکل برقراری ارتباطات کاری را هم جزء جدی‌ترین چالش‌هایی می‌داند که از همان ابتدای بروز اختلال در اینترنت با آن مواجه شده و هنوز هم نتوانسته آن را حل کند: «واتساپ که فیلتر شد دیگر نتوانستم به این پیام‌رسان وصل شوم و این باعث شد ارتباطم را با یک سری از افرادی که با آن‌ها کار می‌کردم از دست بدهم. برای ارسال و دریافت فایل‌ها هم خیلی دچار مشکل شده بودم.»

🔹 این گرافیست توضیح می‌دهد که در اولین روزهای دوران محدودیت اینترنت نه به تلگرام دسترسی داشته و نه واتساپ؛ بنابراین مجبور بوده از ایمیل استفاده کند «اما ارسال و دریافت فایل ازطریق ایمیل کند و سخت بود. هنوز هم البته مشکل برقراری ارتباط وجود دارد. چون هنوز همه افراد به همه پلتفرم‌ها دسترسی ندارند.»

🔹 امیرهوشنگ هم از یک سو برقراری ارتباط در پیام‌رسان‌های خارجی را چالش جدی می‌داند و از سوی دیگر توضیح می‌دهد که تمایلی به حضور در پیام‌رسان‌های ایرانی ندارد:

🔹 از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده نمی‌کنم چون اولا مشتریان هنوز به انتخاب مشترکی نرسیده‌اند. یکی بله می‌خواهد، یکی سروش یکی هم ایتا. دوما به مشتری خارجی نمی‌شود گفت این‌ها را نصب کند. سوما انحصار و اجبار در انتخاب شبکه ارتباطی را نمی‌توانم بپذیرم؛ چون مخالف روح شبکه اجتماعی است و در بهترین حالت نتیجه‌ای بهتر از وضعیت خودروسازی کشور نخواهد داشت.

🔹 آپلود و دانلود فایل هم که این روزها برای همه کاربران تبدیل به یک موضوع زمان‌بر شده و نیاز به تلاش زیادی دارد، مشکل جدی رعنا برای انجام کارش است. هرچند او الان تمام ارتباطاتش را به تلگرام منتقل کرده اما می‌گوید که در این حدود دو ماه دردسرهای زیادی داشته تا بتواند با همکارانش ارتباط داشته باشد، فایلی بفرستد یا دریافت کند. رعنا در این باره می‌گوید:

🔹 مشکل دانلود و دریافت فایل‌ هم داریم و حتی اگر مثلاً تلگرام هم وصل شود، دانلود شدن یک فایل دو مگی خیلی طول می‌کشد و اعصاب آدم را خرد می‌کند.

🔹 امیرهوشنگ هم در توضیح مشکلاتش به موضوع برقراری ارتباط اشاره می‌کند و می‌گوید: «بسیاری از ارتباطات، جلسات تصویری و مبادلات کاری فایل‌های حجیم با مشتریان داخلی (شهرستان‌ها) و خارجی در بستر پیام‌رسان‌ها یا فضای ابری بین‌المللی انجام می‌شد که الان مقدور نیست. پیام‌رسان‌هایی که برای انتقال فوری فایل یا برگزاری جلسات آنلاین استفاده می‌کردیم. مثل zoom و واتساپ الان دردسترس نیستند.»

🔹 به گفته این طراح گرافیک گوگل درایو هم در دو ماه اخیر دائما بسته و باز شده و هرچند الان ظاهراً فیلتر نیست اما مشکلاتی دارد: «گوگل‌درایو ظاهراً دیگر بسته نیست اما بدون VPN نمی‌توانید لینک بگیرید یا فایل حجیم آپلود کنید. دراپ باکس هم پیغام فیلتر بودن نمی‌دهد ولی به‌ویژه در ساعات میانی روز کار نمی‌کند.»
نیاز به تدوین‌گر کمتر احساس می‌شود

🔹 البته این مشکلات صرفاً مختص طراحان گرافیک نیست؛ تدوین‌گرانی که درباره شرایط کارشان در دو ماه اخیر با زومیت گفت‌وگو کرده‌اند هم مشکلات مشابهی دارند. حسین تدوین‌گر و موشن‌گرافیست است که انجام کارش بدون دسترسی به اینترنت را غیرممکن دانسته و می‌گوید:

🔹 من برای تدوین و تولید ویدیو نیاز به یک سری فوتیج، تصویر و امکانات خاصی دارم که همه این‌ها فقط در بستر اینترنت قابل دسترسی است. با این وضعیت اینترنت دسترسی من به این‌ها تقریباً قطع شده است؛ چون خیلی از سایت‌هایی که این امکانات را ارائه می‌دهند فیلتر هستند و ایجاد اختلال در VPNها باعث شده نتوانم به آن‌ها دسترسی داشته باشم.

🔹 او که اختلال در اینترنت و فیلتر بودن پلتفرم‌ها بدون دسترسی داشتن به VPN کارش را مختل کرده با استیصال از امکان‌پذیر نبودن کار در این شرایط گلایه می‌کند: «من واقعاً نمی‌دانم باید چه کار کنم. شاید باید برگردیم به همان دوران کلاسیک که تدوین خطی انجام می‌دادیم!»

👇

🚀 @theZoomit

🔹 درآمدها کم شده و اعصاب‌ها خرد

🔹 در چنین شرایطی، گرافیست‌ها و تدوین‌گران مثل بسیاری از مشاغل دیگر مجبورند بخشی از زمان کارشان را صرف سر و کله زدن با محدودیت‌های اینترنت کنند؛ بنابراین، معلوم است که هم راندمان کارشان پایین بیاد و هم درآمدشان کم شود. رعنا که یک طراح گرافیک است می‌گوید «در این مدت راندمان کارم ۲۰ تا ۳۰ درصد پایین آمده و با فشار روانی و اعصاب‌خردی بسیار زیاد کار می‌کنم.»

🔹 امیرهوشنگ هم از کاهش راندمان می‌گوید: «در تمام ساعات کار با انواع فیلترشکن درگیر هستم. فیلترشکنی که یک سایت را باز می‌کند ممکن است دیگری را باز نکند. برای سایت‌های داخلی باید از VPN خارج شوید. همین روشن و خاموش کردن‌ها و منتظر ماندن‌ها اعصاب و روان ما را فرسوده می‌کند.»

🔹 او در دو ماه گذشته زیان مالی زیادی هم دیده و بیشتر از ۳۰ میلیون تومان از درآمدش را هم از دست داده است: «در همین دو ماه بیش از ۳۰ میلیون تومان کار خارجی را از دست داده‌ام، چون به مشتری خارجی نمی‌شود گفت پیام‌رسان ایرانی نصب کند یا وارد فضای ابری ایرانی شود. حتی اگر راضی شود به دوران ایمیل برگردد، اتچ کردن فایل‌های حجیم عملا بسیار کند و مشکل است.»

🔹 به نصف رسیدن درآمد هم معضلی است که حسین به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: «از روزی که اینترنت قطع شده و اختلال پیدا کرده، من حداقل ۵۰ درصد از درآمدم را از دست داده‌ام. چون اکثر جاهایی که با آن‌ها کار می‌کردم در اینستاگرام فعال بودند؛ وقتی این شبکه فیلتر شد این‌ها هم دیگر تولید محتوا نمی‌کنند و نیازی به تدوین‌گر ندارند.»

🔹 او درباره ادامه‌دار شدن این وضعیت نیز اظهار نگرانی می‌کند: «شاید در یکی دو ماه ابتدایی بتوانیم از درآمدهای گذشته و پس‌اندازها استفاده کنیم اما اگر این روند ادامه پیدا کند فشار مالی دیوانه‌کننده خواهد شد.»

🔹 شروین هم در پاسخ به این که در این مدت از لحاظ مالی چقدر آسیب دیده است می‌گوید درآمدش تقریباً نصف شده است و کار مناسبی هم نمی‌تواند پیدا کند. او به از دست دادن یکی از کارهایش هم اشاره کرده و می‌گوید:

🔹 در این مدت یکی از شغل‌هایم را از دست دادم. یکی از جاهایی که کار می‌کردم رسما به من گفتند که چون در صفحه اینستاگرام نمی‌توانیم ویدیو تبلیغاتی بگذاریم و از طرفی هم میزان فروش خیلی پایین آمده، فعلاً به شما نیازی نداریم.
👇

🚀 @theZoomit

🔹 از دست دادن شغل باعث شده این تدوین‌گر به‌دنبال یافتن کار دیگری برود. اما در این مدت برای کار پیدا کردن هم به مشکلاتی برخورده است:

🔹 یک مدت در وب‌سایت‌های کاریابی دنبال کار بودم. هم تعداد خواهان تدوین‌گر و گرافیست کم شده و هم بسیاری از کارفرماها دارند از آب گل‌آلود در این شرایط ماهی می‌گیرند. مثلاً به چند آگهی برخوردم که نوشته تدوین‌گر تمام‌وقت با حقوق وزارت کار، با تجربه بالا و تسلط تصویربرداری، تدوین، موشن‌گرافیک، ایده‌پردازی و ... . یعنی با یک حقوق وزارت کار توقع دارند جای چهار نفر را برایشان پر کنی؛ درحالی‌که قبلا شرایط این طور نبود.

🔹 با مشکلات ناشی از اعمال محدودیت برای اینترنت در کنار این که این فضا و امکاناتش را از دسترس مردم جامعه خارج می‌شود؛ شغل افراد و اقشار مختلف هم با سختی بیشتر همراه شده، بخشی از انرژی و امید آن‌ها دود شده و به هوا رفته و وضع امرار معاششان هم به خطر افتاده است. در واقع، آنچه با بهانه بازگرداندن امنیت به جامعه از دسترس افراد خارج می‌شود، امنیت شغلی و اقتصادی میلیون‌ها نفر را از بین می‌برد و دست هیچ نهاد و مسئولی سد راه این نابودی نمی‌شود.


کاهش درآمد و هدر رفتن انرژی؛ محدودیت‌های اینترنت دیوانه‌کننده است

🚀 @theZoomit

⭕️ برگزاری چالش توسعه سرویس مبتنی بر داده‌های باز ۱۴۰۱ با حمایت همراه اول

🔹پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با همکاری بخش ایران IEEE و حمایت مرکز تحقیق و توسعه همراه اول، چالش «توسعه سرویس مبتنی بر داده‌های باز ۱۴۰۱» را از ۲۸ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۱ برگزار می‌کند.

🔹این چالش متکی بر موضوعات سلامت، پردازش تصویر، پولی و بانکی، انرژی، بهره‌برداری از داده‌های باز و کاربردهای متفاوت است.

🔹علاقه‌مندان به این چالش می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر و اطلاع از برنامه و پنل‌ها به تارنمای https://odc.itrc.ac.ir مراجعه کنند.

http://mci.ir/-SQ9FSJ
@mcinews

🔹 به نظر می‌رسد گوگل‌پلی اپلیکیشن‌های ایرانی تپسی، اسنپ، سروش، بله و آی گپ را حذف کرده است.

🚀 @theZoomit